Cilt 10 Sayı 4 (2025): Turkish Journal of Marketing
Makaleler

Türkiye’de reklam harcamaları ile hanehalkı borçluluğu arasındaki ilişki: Etik pazarlama ve ahlâkî ekonomi perspektifinden bir değerlendirme

PDF
  • Abdullah Yıldız,
  • Durmuş Baysal
Abdullah Yıldız
Dr. Öğr. Üyesi, İskenderun Teknik Üniversitesi, İskenderun, Türkiye
Durmuş Baysal
Doktora Öğrencisi, İskenderun Teknik Üniversitesi, İskenderun, Türkiye

Yayınlanmış 03.06.2026

Anahtar Kelimeler

  • Reklam Harcamaları, Hanehalkı Borçluluğu, Etik Pazarlama, Finansal Kırılganlık

Telif Hakkı (c) 2026 Abdullah Yıldız- Durmuş Baysal

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Türkiye’de reklam harcamaları ile hanehalkı borçluluğu arasındaki ilişki: Etik pazarlama ve ahlâkî ekonomi perspektifinden bir değerlendirme. (2026). Turkish Journal of Marketing, 10(4), 155-169. https://doi.org/10.30685/tujom.v10i4.227

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de reklam harcamaları ile hanehalkı borçluluğu arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu ilişkiyi etik pazarlama ile ahlâkî ekonomi perspektifinden değerlendirmektir. Çalışmada literatür taraması ve nicel ikincil veri analizi yöntemleri kullanılmış; 2000–2025 dönemine ait Türkiye verileri üzerinden yerleşik hanehalkı nihai tüketim harcamaları, reklam harcamaları ve bireysel kredi veya kredi kartı borcunu ödememiş gerçek kişi sayısı karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Bulgular, hanehalkı nihai tüketim harcamalarının GSYH içindeki payında uzun dönemli bir gerileme eğilimi bulunmasına karşın, reklam harcamalarının özellikle son yıllarda belirgin biçimde arttığını göstermektedir. Aynı dönemde kartlı ödeme eğilimindeki yükseliş ve borcunu ödememiş kişi sayısındaki artış, tüketim davranışları ile finansal kırılganlık arasındaki ilişkinin güçlendiğine işaret etmektedir. Sonuç olarak, reklam faaliyetlerinin yalnızca talep artırıcı değil, aynı zamanda tüketim ve borçlanma davranışlarını etkileyebilen bir unsur olduğu; bu nedenle pazarlama uygulamalarının etik sorumluluk, tüketici refahı ve finansal istikrar boyutlarıyla ele alınmasının önemli olduğu değerlendirilmektedir.

PDF

Referanslar

  1. Adams, P., Hunt, S., Palmer, C., & Zaliauskas, R. (2021). Testing the effectiveness of consumer financial disclosure: Experimental evidence from savings accounts. Journal of Financial Economics, 141(1), 122–147. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2020.05.009
  2. Altıntaş, D., Ayla, D., & Karış, Ç. (2018). Reklam Harcamaları ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: Türkiye Örneği. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(Özel Sayı 3), 2647-2663. https://izlik.org/JA89LU26PT
  3. Arango-Kure, M., & Garz, M. (2025). Manipulation: An integrative framework of unethical influence in marketing. Journal of Business Research, 197, 115476. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2025.115476
  4. Ayhan, B., Aydin, M., & Ulcay, A. (2024). Politics of household indebtedness in Turkey. Southeast European and Black Sea Studies, 24(2), 427–445. https://doi.org/10.1080/14683857.2024.2354537
  5. Bagwell, K. (2007). The economic analysis of advertising. In M. Armstrong & R. Porter (Eds.), Handbook of Industrial Organization (Vol. 3, pp. 1701–1844). Elsevier.
  6. Baker, M. J., & George, L. M. (2010). The role of television in household debt: Evidence from the 1950s. The B.E. Journal of Economic Analysis & Policy, 10(1), Article 41. https://doi.org/10.2202/1935-1682.2393
  7. Baysal, D., & Yıldız, A. (2025). Pazarlama Anlayışının Ürün Odaklılıktan Anlam Merkezliliğe Dönüşümü: Modeller, Yaklaşımlar ve Etik Boyut. Güncel Pazarlama Yaklaşımları ve Araştırmaları Dergisi, 6(2), 230-241. https://doi.org/10.54439/gupayad.1837435
  8. Bertrand, M., Karlan, D., Mullainathan, S., Shafir, E., & Zinman, J. (2010). What’s advertising content worth? Evidence from a consumer credit marketing field experiment. The Quarterly Journal of Economics, 125(1), 263–306. https://doi.org/10.1162/qjec.2010.125.1.263
  9. Bertrand, M., & Morse, A. (2011). Information disclosure, cognitive biases, and payday borrowing. The Journal of Finance, 66(6), 1865–1893. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.2011.01698.x
  10. Bhutta, N., Goldin, J., & Homonoff, T. (2016). Consumer borrowing after payday loan bans. Journal of Law and Economics, 59(1), 225–259. https://doi.org/10.1086/686033
  11. Birdal, M., Acun, S., & Onuk, P. (2023). The rise of household debt in global economy and Türkiye. İstanbul İktisat Dergisi, 73(2), 697–716. https://doi.org/10.26650/ISTJECON2023-1242692
  12. Bordo, M. D., & Meissner, C. M. (2012). Does inequality lead to a financial crisis? Journal of International Money and Finance, 31(8), 2147–2161. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2012.05.006
  13. Campbell, J. Y., Jackson, H. E., Madrian, B. C., & Tufano, P. (2011). Consumer financial protection. Journal of Economic Perspectives, 25(1), 91–114. https://doi.org/10.1257/jep.25.1.91
  14. CBRT, (2018, June 27). Household indebtedness level from a comparative perspective. https://tcmbblog.org/wps/wcm/connect/blog/en/main%2Bmenu/analyses/household_indebtedness_level
  15. CBRT ,(2025). Financial stability report. https://www.tcmb.gov.tr
  16. Ceritoğlu, E., Cilasun, S. M., Küçükbayrak, M., & Sevinç, Ö. (2023). Household portfolios in Türkiye: Results from the household finance and consumption survey. Central Bank Review, 23(4), 100132. https://doi.org/10.1016/j.cbrev.2023.100132
  17. Coletta, M., De Bonis, R., & Piermattei, S. (2014). The determinants of household debt: A cross-country analysis (SSRN Working Paper). https://doi.org/10.2139/ssrn.2571267
  18. Di Maggio, M., Ma, A. T., & Williams, E. (2020). In the red: Overdrafts, payday lending and the underbanked (NBER Working Paper No. 28242). National Bureau of Economic Research. https://www.nber.org/system/files/working_papers/w28242/w28242.pdf
  19. Duivenvoorde, B. (2023). Consumer protection in the age of personalised marketing: Is EU law future-proof? European Papers, 8(2), 631–646. https://doi.org/10.15166/2499-8249/679
  20. Focke, F., Ruenzi, S., & Ungeheuer, M. (2020). Advertising, attention, and financial markets. The Review of Financial Studies, 33(10), 4676–4720. https://doi.org/10.1093/rfs/hhz142
  21. Gabaix, X., & Laibson, D. (2006). Shrouded attributes, consumer myopia, and information suppression in competitive markets. The Quarterly Journal of Economics, 121(2), 505–540. https://doi.org/10.1162/qjec.2006.121.2.505
  22. Gomes, F., Haliassos, M., & Ramadorai, T. (2021). Household finance. Journal of Economic Literature, 59(3), 919–1000. https://doi.org/10.1257/jel.20201461
  23. Gu, X., & Huang, B. (2014). Does inequality lead to a financial crisis? Revisited. Review of Development Economics, 18(3), 502–516. https://doi.org/10.1111/rode.12099
  24. Jameel, A., Khan, S., Alshurideh, M., & Salloum, S. A. (2024). Exploring the impact of social media sites and television advertisements on compulsive shopping behavior: The mediating role of materialism. Psychology Research and Behavior Management, 17, 1–15.
  25. Jordà, Ò., Schularick, M. H. P., & Taylor, A. M. (2013). Sovereigns versus banks: Credit, crises, and consequences (NBER Working Paper No. 19506). National Bureau of Economic Research.
  26. Jordà, Ò., Schularick, M., & Taylor, A. M. (2017). Macrofinancial history and the new business cycle facts. NBER Macroeconomics Annual, 31(1), 213–263. https://doi.org/10.1086/690241
  27. Kumhof, M., Rancière, R., & Winant, P. (2015). Inequality, leverage, and crises. American Economic Review, 105(3), 1217–1245. https://doi.org/10.1257/aer.20110683
  28. Lombardi, M. J., Mohanty, M. S., & Shim, I. (2017). The real effects of household debt in the short and long run (BIS Working Papers No. 607). Bank for International Settlements.
  29. Maesen, S., & Ang, D. (2025). Buy now, pay later: Impact of installment payments on customer purchases. Journal of Marketing, 89(3), 13–35. https://doi.org/10.1177/00222429241282414
  30. Melzer, B. T., & Morgan, D. P. (2015). Competition in a consumer loan market: Payday loans and overdraft credit. Journal of Financial Intermediation, 24(1), 25–44. https://doi.org/10.1016/j.jfi.2014.07.001
  31. Mian, A., Rao, K., & Sufi, A. (2013). Household balance sheets, consumption, and the economic slump. The Quarterly Journal of Economics, 128(4), 1687–1726. https://doi.org/10.1093/qje/qjt020
  32. Mian, A., Sufi, A., & Verner, E. (2017). Household debt and business cycles worldwide. The Quarterly Journal of Economics, 132(4), 1755–1817. https://doi.org/10.1093/qje/qjx017
  33. Narayanan, A., Mathur, A., Chetty, M., & Kshirsagar, M. (2020). Dark patterns: Past, present, and future. Queue, 18(2), 67–92. https://doi.org/10.1145/3400899.3400901
  34. Nyrhinen, J., Sirola, A., Koskelainen, T., Munnukka, J., & Wilska, T.-A. (2024). Online antecedents for young consumers’ impulse buying behavior. Computers in Human Behavior, 153, 108129. https://doi.org/10.1016/j.chb.2023.108129
  35. OECD. (2022). Dark commercial patterns (OECD Digital Economy Papers No. 336). Organisation for Economic Co-operation and Development.
  36. OECD. (2023). Consumer vulnerability in the digital age. Organisation for Economic Co-operation and Development.
  37. Palmer, D., & Hedberg, T. (2013). The ethics of marketing to vulnerable populations. Journal of Business Ethics, 116(2), 403–413. https://doi.org/10.1007/s10551-012-1476-2
  38. Pellegrino, A., Abé, M., & Shannon, R. (2022). The dark side of social media: Content effects on the relationship between materialism and consumption behaviors. Frontiers in Psychology, 13, 870614. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.870614
  39. Reklamcılar Derneği. (2024). Medya ve reklam yatırımları 2023’te yüzde 120 büyüdü, 140 milyar TL’yi aştı https://rd.org.tr/haber/medya-ve-reklam-yatirimlari-2023te-yuzde-120-buyudu-140-milyar-tlyi-asti. Erişim Tarihi: 31.03.2026
  40. Schularick, M., & Taylor, A. M. (2012). Credit booms gone bust: Monetary policy, leverage cycles, and financial crises, 1870–2008. American Economic Review, 102(2), 1029–1061. https://doi.org/10.1257/aer.102.2.1029
  41. Singh, P., Sharma, B. K., Arora, L., & Bhatt, V. (2023). Measuring social media impact on impulse buying behavior. Cogent Business & Management, 10(3), 2262371. https://doi.org/10.1080/23311975.2023.2262371
  42. Summers, P. M. (2017). Credit booms gone bust: Replication of Schularick and Taylor (AER 2012). Journal of Applied Econometrics, 32(5), 1033–1038. https://doi.org/10.1002/jae.2554
  43. Verner, E., & Gyöngyösi, G. (2020). Household debt revaluation and the real economy: Evidence from a foreign currency debt crisis. American Economic Review, 110(9), 2667–2702. https://doi.org/10.1257/aer.20181585
  44. Wang, J., & Burke, K. (2022). The effects of disclosure and enforcement on payday lending in Texas. Journal of Financial Economics, 145(2, Part B), 489–507. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2021.09.024
  45. Zinman, J. (2010). Restricting consumer credit access: Household survey evidence on effects around the Oregon rate cap. Journal of Banking & Finance, 34(3), 546–556. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2009.08.024
  46. Zinman, J. (2015). Household debt: Facts, puzzles, theories, and policies. Annual Review of Economics, 7(1), 251–276. https://doi.org/10.1146/annurev-economics-080614-115640

Benzer Makaleler

Bu makale için ayrıca gelişmiş bir benzerlik araması başlat yapabilirsiniz.