Cilt 10 Sayı 4 (2025): Turkish Journal of Marketing
Makaleler

Fırsatları kaçırma korkusunun (FOMO) dürtüsel satın alma üzerindeki etkisinde benzersiz olma ihtiyacının aracı rolü

PDF
  • Ahmet Duman,
  • Özlem Akbulut Dursun
Ahmet Duman
Yüksek Lisans Öğrencisi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas, Türkiye
Özlem Akbulut Dursun
Dr. Öğr. Üyesi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sivas, Türkiye

Yayınlanmış 03.06.2026

Anahtar Kelimeler

  • FOMO, Benzersiz Olma İhtiyacı, Dürtüsel Satın Alma, Tüketici Davranışları

Telif Hakkı (c) 2026 Ahmet Duman- Özlem Akbulut Dursun

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Fırsatları kaçırma korkusunun (FOMO) dürtüsel satın alma üzerindeki etkisinde benzersiz olma ihtiyacının aracı rolü. (2026). Turkish Journal of Marketing, 10(4), 170-190. https://doi.org/10.30685/tujom.v10i4.230

Öz

Araştırmanın temel amacı FOMO (Fırsatları Kaçırma Korkusu), benzersizlik ihtiyacı ve dürtüsel satın alma davranışları arasındaki ilişkileri incelemek ve bu değişkenlerin tüketici davranışları üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Çalışmada, özellikle FOMO’nun dürtüsel satın alma davranışlarını nasıl etkilediği, benzersizlik ihtiyacının bu ilişkiye nasıl aracılık edebileceği ele alınmaktadır. Çalışmanın evreni Sivas ilinde yaşayan 18 yaş ve üzeri ve kolayda örnekleme yöntemiyle ulaşılan 476 katılımcıdan oluşmaktadır. Verilerin analizinde SPSS 26.0 istatistiksel paket programı ve AMOS 24.0 yazılımı kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, tüketicilerin karar alma süreçlerinin yalnızca rasyonel değil, aynı zamanda duygusal ve sosyal faktörlerle de güçlü biçimde şekillendiğini göstermektedir. Analizler, FOMO’nun tüketicilerin dürtüsel satın alma eğilimlerini anlamlı düzeyde artırdığını; bireylerin fırsatları kaçırmamak adına hızlı ve plansız alışveriş yaptıklarını ortaya koymuştur. Ayrıca benzersiz olma ihtiyacının, FOMO ile dürtüsel satın alma arasındaki ilişkide kısmi aracılık rolü üstlendiği saptanmıştır. Araştırma sonuçları, FOMO ve benzersiz olma ihtiyacının birlikte tüketicilerin plansız ve ani satın alma davranışlarını tetiklediğini ortaya koymakta; bu yönüyle pazarlama literatürüne söz konusu değişkenler arasındaki ilişkilerin bütüncül bir modelini sunarak teorik katkı sağlamaktadır.

PDF

Referanslar

  1. Abel, J. P., Buff, C. L. ve Burr, S. A. (2016). Social media and the fear of missing out: Scale development and assessment. Journal Of Business & Economics Research, 14(1).
  2. Alfoqahaa, S. (2025). A moderated model of the relationship between consumers' need for uniqueness and purchase intention of luxury fashion brands. Future Business Journal, 11(269). 1-19. https://doi.org/10.1186/s43093-025-00692-7
  3. Aliçavuşoğlu, Ç. ve Boyraz, E. (2019). Kendimi biliyorum, kork(m)uyorum! Yenilikleri kaçırma korkusu (FOMO) ve sosyal medya bağımlılığında dijital üstbilişin rolü. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 6(33), 682-697. https://doi.org/10.26450/jshsr.1105
  4. Altunışık, R. ve Mert, K. (2001). Tüketicilerin alışveriş merkezlerindeki satın alma davranışları üzerine bir saha çalışması: Tüketiciler kontrolü yitiriyor mu? Ulusal Pazarlama Kongresi Bildiriler Kitabı, Erzurum, 145–151.
  5. Bailey, A. A., Bonifield, C. M. ve Arias, A. (2018). Social media use by young Latin American consumers: An exploration. Journal of Retailing and Consumer Services, 43, 10-19. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2018.02.003
  6. Baumeister R. F. (2002). Yielding to temptation: self-control failure, ımpulsive purchasing, and consumer behaviour. Journal of Consumer Research, 28(4), 670–676. https://doi.org/10.1086/338209
  7. Baumeister, R. F. ve Tice, D. M. (1990). Point-counterpoints: Anxiety and social exclusion. Journal Of Social And Clinical Psychology, 9(2), 165-195. https://doi.org/10.1521/jscp.1990.9.2.165
  8. Beyens, I., Frison, E. ve Eggermont, S. (2016). "I don't want to miss a thing": Adolescents' fear of missing out and its relationship to adolescents' social needs, facebook use, and facebook related stress. Computers In Human Behaviour, 64, 1-8. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.05.083
  9. Bossuyt, S., Vermeir, I., Slabbinck, H., De Bock, T. ve Van Kenhove, P. (2017). The compelling urge to misbehave: Do impulse purchases instigateunethical consumer behaviour? Journal of Economic Psychology, 58, 60–76. https://doi.org/10.1016/j.joep.2016.12.002
  10. Burnell, K., George, M. J., Vollet, J. W., Ehrenreich, S. E. ve Underwood, M. K. (2019). Passive social networking site use and well-being: The mediating roles of social comparison and the fear of missing out. Cyberpsychology: Journal of Psychosocial Research on Cyberspace, 13(3). 1-15. https://doi.org/10.5817/CP2019-3-5.
  11. Butcher, L., Phau, I. ve Shimul, A.S. (2017). Uniqueness vestatus consumption in Generation Y consumers: Does moderation exist? Marketing Intelligence & Planning, 35(5), 673-687. https://doi.org/10.1108/MIP-12-2016-0216
  12. Cananoğlu, N. N. (2023). Kadın tüketicilerin gösterişçi tüketim yaklaşımlarının incelenmesi: İzmir ili merkez ilçelerinde hazır giyim sektörü üzerine bir çalışma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
  13. Cheema, A. ve Kaikati, A. M. (2010). The effect of need for uniqueness on word of mouth. Journal of Marketing Research, 47(3), 553–563. https://doi.org/10.1509/jmkr.47.3.553
  14. Chen, W. K., Chen, C. W. ve Lin, Y. C. (2023). Understanding the influence of impulse buying toward consumers' post-purchase dissonance and return intention: An empirical investigation of apparel websites. Journal of Ambient Intelligence and Humanized Computing. 14(11), 14453-14466. https://doi.org/10.1007/s12652-020-02333-z
  15. Chen, C.-D., Ku, E. C. ve Yeh, C. C. (2019). Increasing rates of impulsiveonline shopping on tourism websites. Internet Research, 29(4),900–920. https://doi.org/10.1108/INTR-03-2017-0102
  16. Çelik, F. ve Özkara, B. Y. (2022). Gelişmeleri kaçırma korkusu (fomo) ölçeği: Sosyal medya bağlamına uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin sınanması. Studies in Psychology, 42(1), 71-103. https://dx.doi.org/10.26650/SP2021-838539
  17. Çelik, I. K., Eru, O., ve Cop, R. (2019). The effects of consumers' fomo tendencies on impulse buying and the effects of impulse buying on post- purchase regret: An investigation on retail stores. Broad Research in Artificial Intelligence and Neuroscience, 10 (3), 124-138. https://doi.org/10.70594/brain/v10.i3/13
  18. Dey, B., Mathew, J. ve Srivastava, S. (2021). Does consumer need for uniqueness influence travel decision-making? Tourism: An International Interdisciplinary Journal, 69(2), 196-215. https://doi.org/10.37741/t.69.2.3
  19. Dhandra, T. K. (2020). Does self-esteem matter? A framework depictingrole of self-esteem between dispositional mindfulness and impulsivebuying. Journal of Retailing and Consumer Services, 55, 10213
  20. Dinh, T. C. T. ve Lee, Y. (2022). "I want to be as trendy as influencers"–how "fear of missing out" leads to buying intention for products endorsed by social media influencers. Journal of Research in Interactive Marketing, 16(3), 346-364. https://doi.org/10.1108/JRIM-04-2021-0127
  21. Doğrul, Ü. (2021). Öz belirleme teorisi. İçinde M. İ. Yağcı ve S. Çabuk (Ed.), Pazarlama Teorileri 2 (303–330). MediaCat Kitapları.
  22. Erciş, A., Deligöz, K. ve Mutlu, M. (2021). FOMO ve plansız satin alma davranışları üzerine bir uygulama. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 35 (1), 219-243. https://doi.org/10.16951/atauniiibd.772544
  23. Erdoğan, P. ve Şanlı, Y. (2019). Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinde genel özyeterliliğin gelişmeleri kaçırma korkusu üzerine etkisi. OPUS International Journal of Society Researches, 14(20), 594-620. https://doi.org/10.26466/opus.595661
  24. Eşitti, Ş. (2015). Bilgi çağinda problemli internet kullanımı ve enformasyon obezitesi: problemli internet kullanımı ölçeğinin üniversite öğrencilerine uygulanması. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (49), 75-97.
  25. Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117-140.
  26. Franchina, V., Vanden Abeele, M., Van Rooij, A. J., Lo Coco, G. ve De Marez, L. (2018). Fear of missing out as a predictor of problematic social media use and phubbing behaviour among Flemish adolescents. International Journal of Environmental Research and Public Health, 15(10), 2319. https://doi.org/10.3390/ijerph15102319.
  27. Franke, N. ve Schreier, M. (2008). Product uniqueness as a driver of customer utility in mass customisation. Marketing Letters, 19(2), 93-107.
  28. Gierl, H. ve Huettl, V. (2010). Are scarce products always more attractive? The interaction of different types of scarcity signals with products' suitability for conspicuous consumption. International Journal of Research in Marketing, 27(3), 225-235.
  29. Herman, D. (2000). Introducing short-term brands: A new branding tool for a new consumer reality. Journal of Brand Management, 7(5), 330-340
  30. Hodkinson, C. (2019). 'Fear of Missing Out' (FOMO) marketing appeals: A conceptual model. Journal of Marketing Communications, 25(1), 65-88. https://doi.org/10.1080/13527266.2016.1234504
  31. Kao, D. T. (2013). The impacts of consumers' need for uniqueness (CNFU) and brand personality on brand switching intentions. Journal Of Business Theory And Practice, 1(1), 83-94.
  32. Karaman, M. (2023). “Keşfedici ve Doğrulayıcı Faktör Analizi: Kavramsal Bir Çalışma”. Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 9(1): 47–63. https://doi.org/10.29131/uiibd.1279602
  33. Kauppinen-Räisänen, H., Björk, P., Lönnström, A. ve Jauffret, M. N. (2018). How consumers' need for uniqueness, self-monitoring, and social identity affect their choices when luxury brands visually shout versus whisper. Journal of Business Research, 84, 72-81. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2017.11.012
  34. Kavak, B., Özkul, N. E. ve Tunçel, N. (2021). Gelişmeleri kaçırma korkusu (FOMO) nun sosyal medya temelli satın alma eğilimi üzerindeki etkisinde cinsiyetin düzenleyici rolü. Disiplinlerarası Yenilik Araştırmaları Dergisi, 1(1), 94-103.
  35. Kimmel, J. A. (2015). People ve products: consumer behaviour and product design. New York: Routledge.
  36. Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guilford Press.
  37. Koç, E. (2016). Tüketici davranışı: pazarlama stratejileri (7. bs.). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  38. Kotler, P. ve Armstrong, G. (2012). Principles of marketing (14th ed.). Pearson Education.
  39. Kurtoğlu, E. ve Aydın, H. (2023). Sosyal Medya Bağımlılığının ve Gelişmeleri Kaçırma Korkusunun Tüketim Davranışlarına Etkisi Üzerine Bir Araştırma. Journal of Yaşar University. 18(72), 356-379.
  40. Kuzudişli, C. (2012). Mağaza içerisinde geçirilen zamanla plansız satın alma arasındaki ilişki (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  41. Liu, F.; Zhang, Y. ve Li, Z. (2025). How does consumers' scarcity mentality in live-streaming influence impulse buying behaviour? An empirical study from a competitive perspective. Asia Pacific Journal of Marketing and Logistics. 1(24). https://doi.org/10.1108/APJML-04-2025-05
  42. Lynn, M. ve Snyder, C. R. (2002). Uniqueness seeking. İçinde C. R. Snyder ve S. J. Lopez (Ed.), Handbook Of Positive Psychology (395–410). Oxford University Press.
  43. Maharani, D., ZA, S. Z., Asnawati, A., Putra, J. E. ve Desembrianita, E. (2024). The influence of fear of missing out (Fomo) on impulse buying with product uniqueness as a moderating variable. Jurnal Ilmiah Edunomika, 8(3).
  44. Malatyalı, N. (2021). Algılanan kıtlığın anlık satın alma niyetine etkisinde kişiliğin düzenleyici rolü (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
  45. McGinnis, P. J. (2004). Social theory at HBS: McGinnis' two FOs. The Harbus, 10(5). Erişim adresi: http://www.harbus.org/2004/social-theory-at-hbs-2749/
  46. Nguyen, D. N. ve Van Nguyen, D. (2025). FOMO and the impulsive purchasing behaviour of young people. European Journal of Business and Management Research, 10(3), 41-47.
  47. Olsen, S. O., Tudoran, A. A., Honkanen, P. ve Verplanken, B. (2016). Differences and similarities between impulse buying and variety seeking a personality-based perspective. Phsychology and Marketing, 33 (1), 36-47. https://doi.org/10.1002/mar.20853
  48. Piron, F. (1991). Defining impulse purchasing. Advances in consumer research, 18(1), .509-514.
  49. Przybylski, A. K., Murayama, K., DeHaan, C. R. ve Gladwell, V. (2013). Motivational, emotional, and behavioural correlates of fear of missing out. Computers In Human Behaviour, 29(4),1841-1848. http://dx.doi.org/10.1016/j.chb.2013.02.014
  50. Reer, F., Tang, W. Y. ve Quandt, T. (2019). Psychosocial well-being and social media engagement: The mediating roles of social comparison orientation and fear of missing out. New Media & Society, 21(7), 1486-1505. https://doi.org/10.1177/14614448188237
  51. Ruvio, A. (2008). Unique like everybody else? The dual role of consumers' need for uniqueness. Psychology & Marketing, 25(5), 444-464. doi: https://doi.org/10.1002/mar.20219
  52. Ryan, R. M. ve Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68.
  53. Sağlam, M. ve Tavman, E. B. (2021). Covid 19 döneminde algılanan tehdit, algılanan ciddiyet ve kendini izole etme niyetinin dürtüsel satın alma üzerindeki etkisi: bir seri aracılık modeli incelemesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(3), 2256-2271. http://dx.doi.org/10.20491/isarder.2021.1260
  54. Snyder, C. R. ve Fromkin, H. L. (1977). Abnormality as a positive characteristic: The development and validation of a scale measuring need for uniqueness. Journal of Abnormal Psychology, 86(5), 518-527. https://doi.org/10.1037/0021-843X.86.5.518
  55. Şahin, F. ve Karahan, M. O. (2022). Dürtüsel ve kompulsif satın alma arasındaki ilişkinin açıklanmasında tüketici kaygısının rolü: Covid19 Salgını döneminde nicel bir araştırma. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(47), 153-174. https://doi.org/10.31795/baunsobed.936733
  56. Talwar, S., Dhir, A., Kaur, P., Zafar, N. ve Alrasheedy, M. (2019). Why do people share fake news? Associations between the dark side of social media use and fake news sharing behaviour. Journal Of Retailing And Consumer Services, 51, 72-82. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2019.05.026
  57. Tandon, A., Dhir, A., Almugren, I., AlNemer, G. N. ve Mäntymäki, M. (2021). Fear of missing out (FOMO) among social media users: a systematic literature review, synthesis and framework for future research. Internet Research, 31(3), 782-821. https://doi.org/10.1108/INTR-11-2019-0455
  58. Tandon, A., Dhir, A., Islam, N., Talwar, S. ve Mäntymäki, M. (2021a). Psychological and behavioural outcomes of social media-induced fear of missing out at the workplace. Journal of Business Research, 136, 186-197. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2021.07.036
  59. Tian, K. T., Bearden, W. O. ve Hunter, G. L. (2001). Consumers' need for uniqueness: Scale development and validation. Journal of Consumer Research, 28(1), 50-66. https://doi.org/10.1086/321947
  60. Ünal, S. (2008). İçgüdüsel Alışveriş. Detay Yayıncılık.
  61. Verduyn, P., Ybarra, O., Résibois, M., Jonides, J. ve Kross, E. (2017). Do social network sites enhance or undermine subjective well‐being? A critical review. Social Issues and Policy Review, 11(1), 274-302. https://doi.org/10.1111/sipr.12033
  62. Verplanken, B. ve Herabadi, A. (2001). Individual differences in impulse buying tendency: feeling and no thinking. European Journal of Personality, 15(1), S71-S83. https://doi.org/10.1002/per.423
  63. Wiesner, L. (2017). Fighting fomo: a study on implications for solving the phenomenon of the fear of missing out. Yüksek lisans tezi. University of Twente.
  64. Xie, X., Wang, Y., Wang, P., Zhao, F. ve Lei, L. (2018). Basic psychological needs satisfaction and fear of missing out: Friend support moderated the mediating effect of individual relative deprivation. Psychiatry Research, 268, 223-228. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2018.07.025
  65. Yiğit, M.K. (2020). Bilinçli farkındalığın dürtüsellik ve dürtüsel saten alma davranışı açısından incelenmesi. PressAcademia Procedia, 11 (1), 1-6. https://doi.org/10.17261/Pressacademia.2020.1229
  66. Youn, S. ve Faber, R. J. (2000). Impulse buying: Its relation to personality traits and cues. Advances in Consumer Research, 27(1), 179-185.
  67. Zheng, X., Men, J., Yang, F., ve Gong, X. (2019). Understanding impulse buyingin mobile commerce: An investigation into hedonic and utilitarian brows-ing. International Journal of Information Management, 48, 151–160.

Benzer Makaleler

Bu makale için ayrıca gelişmiş bir benzerlik araması başlat yapabilirsiniz.